KỶ NIỆM 120 NĂM NGÀY SINH ĐỒNG CHÍ HÀ HUY TẬP (24/4/1906 – 24/4/2026)

Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Hà Huy Tập diễn ra trong gần 16 năm, trong đó, gần 2 năm là Tổng Bí thư của Đảng, nhưng đồng chí đã cùng với tập thể BCH Trung ương chèo lái con thuyền cách mạng vượt qua nhiều phong ba, bão táp, đưa sự nghiệp cách mạng của Đảng không ngừng phát triển, đi tới thành công. Thực hiện Hướng dẫn số 08-HD/ĐU ngày 31/3/2026 của Đảng ủy UBND thành phố Huế, chúng ta cùng ôn lại cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vẻ vang của đồng chí Hà Huy Tập — Tổng Bí thư thứ ba của Đảng Cộng sản Việt Nam.

I. THÂN THẾ VÀ NHỮNG NĂM THÁNG TUỔI TRẺ

• Quê hương và Gia đình: Đồng chí Hà Huy Tập (bí danh Hồng Thế Công, Xinhítxkin, Joseph Marat…) sinh ngày 24/4/1906 tại làng Kim Nặc, xã Cẩm Hưng, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, đồng chí sớm được hun đúc chí khí cứng cỏi và lòng yêu nước thương dân.

Đồng chí Hà Huy Tập – Nhà lãnh đạo tài năng của Đảng và Nhân dân ta!

• Hành trình học tập: Thuở nhỏ Hà Huy Tập được thân phụ dạy học chữ Hán tại nhà, sau đó đi học và đỗ đầu kỳ thi tốt nghiệp trường tiểu học ở tổng Thổ Ngọa nhưng do gia cảnh khó khăn nên không được học tiếp. Năm 1917, nhờ có người giúp đỡ, Hà Huy Tập được ra tỉnh lỵ Hà Tĩnh học Trường tiểu học Pháp-Việt.

• Năm 1919, đồng chí đỗ Thủ khoa kỳ thi chọn học sinh xuất sắc tại Hà Tĩnh và được cấp học bổng vào học tại Trường Quốc học Huế. Năm 1923, đồng chí tốt nghiệp hạng ưu nhưng do gia cảnh khó khăn nên không học lên đại học mà đi dạy học tại Nha Trang.

• Trong thời gian này, đồng chí Hà Huy Tập tiếp xúc và đọc nhiều tài liệu, hiểu thêm về tội ác của thực dân Pháp, cuộc sống bần hàn của nhân dân lao động ở Việt Nam và Đông Dương. Trong Tiểu sử tự thuật trên Thẻ sinh viên, đồng chí Hà Huy Tập viết: “Năm 1923… tôi đã có tư tưởng chống bọn bảo hoàng và bọn thực dân, bởi tôi cảm thấy căm thù sự chuyên chế, bóc lột của chủ nghĩa thực dân và chế độ phong kiến… Cuộc đời cách mạng của tôi chỉ bắt đầu từ năm 1925. Năm đó, tôi được tiếp xúc với các cựu chính trị phạm”[1], nên sớm có tư tưởng yêu nước.

• Tháng 8-1926, thầy giáo Hà Huy Tập chuyển về dạy học tại Trường Cao Xuân Dục ở Vinh, Nghệ An, tích cực hoạt động trong Hội Phục Việt, tích cực tuyên truyền tư tưởng chống chuyên chế và chống thực dân Pháp trong học sinh và tầng lớp lao động. Tiểu sử tự thuật viết: “Tháng 8-1926, tôi được chuyển về Vinh… Ở Vinh, tôi được giới thiệu với một nhóm cộng sản. Những ngày sống tại thành phố này, tôi đã tham gia vào việc bí mật gửi những sinh viên sang Trung Quốc dự các lớp huấn luyện ở Quảng Châu, nơi mà những người Việt Nam xuất dương đã thiết lập ở đó một tổ chức cộng sản (chỉ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do Nguyễn Ái Quốc sáng lập tháng 6-1925) và tổ chức này đã có những chi bộ ở trong nước”[2].

• Tháng 3-1927, thầy giáo Hà Huy Tập vào dạy học tại một trường tiểu học ở Sài Gòn, sau đó đến Bà Rịa làm công nhân, lập ra một chi bộ, một hội đọc sách báo và tổ chức các lớp học xóa mù cho công nhân. Theo Tài liệu của Sở mật thám Đông Dương viết về Tân Việt cách mạng Đảng, “Hà Huy Tập phụ trách việc tổ chức”. Tháng 12-1928, đồng chí Hà Huy Tập và một số đồng chí khác được cử đến Quảng Châu (Trung Quốc) bàn việc hợp nhất Tân Việt cách mạng Đảng với Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

• Trong thời gian từ tháng 7-1929 đến tháng 4-1932, đồng chí được cử đi học tại Trường Đại học phương Đông ở Mátxcơva (Liên Xô) với tên là Xinhitrơkin, nhập học ngày 19-7-1929, số thẻ sinh viên 4716, khi mới 23 tuổi.

II. NGƯỜI CHIẾN SĨ CỘNG SẢN KIÊN TRUNG, NHÀ LÃNH ĐẠO TÀI NĂNG

• Cống hiến cho công tác tổ chức: Tháng 6/1933, đồng chí tham gia Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng Cộng sản Đông Dương, đóng vai trò then chốt trong việc khôi phục các tổ chức Đảng trong nước bị tan rã sau cao trào 1930 – 1931. Đồng chí trực tiếp chủ trì Đại hội lần thứ nhất của Đảng tại Ma Cao (tháng 3/1935). Tại đại hội này, đồng chí Lê Hồng Phong được bầu làm Tổng Bí thư (Tổng Thư ký Ban Trung ương Chấp uỷ), đồng chí Xinhitrokin (Hà Huy Tập) phải ở lại làm thư ký Ban Chỉ huy ở ngoài[3].

• Vị Tổng Bí thư quyết đoán: Tháng 10/1936, đồng chí được bầu giữ chức Tổng Bí thư của Đảng. Trong giai đoạn 1936 – 1938, đồng chí đã cùng tập thể Ban Chấp hành Trung ương chèo lái con thuyền cách mạng vượt qua nhiều phong ba bão táp, đưa sự nghiệp của Đảng phát triển không ngừng.

• Nhà lý luận sắc sảo: Đồng chí là tác giả của nhiều tác phẩm lý luận quan trọng như “Chương trình hành động của Đảng Cộng sản Đông Dương”, “Sơ thảo lịch sử phong trào Cộng sản ở Đông Dương”, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ và truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin tại Việt Nam.

Bìa cuốn sách Trotsky và phản cách mạng của đồng chí Hà Huy Tập viết mang bút danh Thanh Hương (1937).

III. KHÍ TIẾT NGƯỜI CỘNG SẢN: “TÔI CHẲNG CÓ GÌ PHẢI HỐI TIẾC”

Tháng 5/1938, đồng chí bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Ngày 28/8/1941, thực dân Pháp đưa đồng chí ra xử bắn tại Hóc Môn (Gia Định) cùng với các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Thị Minh Khai. Trước tòa án thực dân, đồng chí đã khẳng khái tuyên bố: “Tôi chẳng có gì phải hối tiếc. Nếu còn sống, tôi vẫn sẽ tiếp tục hoạt động!”. Với 35 năm tuổi đời, trải qua gần 16 năm hoạt động cách mạng, trong đó có gần hai năm giữ cương vị Tổng Bí thư của Đảng (tháng 7-1936 đến tháng 3-1938), với nhiều bí danh và tên gọi khác nhau, đồng chí Hà Huy Tập đã có nhiều chủ trương, quyết sách lãnh đạo cách mạng nước ta vượt qua nhiều khó khăn, thử thách. Đồng chí Hà Huy Tập đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc ta. Lời khẳng định này đã trở thành biểu tượng bất tử cho tinh thần trung kiên, sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Lễ truy điệu cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 1-12-2009.

Huỳnh Ngọc Hải – Phó Bí thư Chi đoàn Quỹ Đầu tư phát triển thành phố Huế